# File systems (Polski)

Related articles

- Partycjonowanie

Za Wikipedia:

  System plików - metoda przechowywania plików, zarządzania plikami, informacjami o tych plikach, tak by dostęp do plików i danych w nich zgromadzonych był łatwy dla użytkownika systemu.

Poszczególne partycje mogą używać jednego z wielu dostępnych systemów plików. Każdy z nich ma zalety, wady i unikalne cechy. Poniżej znajduje się jedynie krótki opis dostępnych systemów plików; dostępne są linki do wikipedii, które dostarczą więcej informacji.

## Rodzaje systemów plików

- ext2 Second Extended Filesystem (Drugi rozszerzony system plików) to szeroko przyjęty, dojrzały system plików GNU/Linuksa, który jest bardzo stabilny. Jego wadą jest to, że nie posiada wsparcia księgowania (zobacz poniżej) i barier. Brak księgowania może być przyczyną utraty danych w razie utraty zasilania lub błędu systemu. Użyty na partycjach `/` i `/home` może być uciążliwy, ponieważ jego sprawdzenie zajmuje dużo czasu. System plików ext2 może zostać przekonwertowany na ext3.
- ext3 Third Extended Filesystem (Trzeci rozszerzony system plików) to rozszerzenie systemu ext2 o wsparcie księgowania i barier zapisu. Jest kompatybilny wstecz z ext2, dokładnie przetestowany i niezwykle stabilny.
- ext4 Fourth Extended Filesystem (Czwarty rozszerzony system plików) to system plików częściowo kompatybilny z ext2 i ext3. Obsługuje woluminy o rozmiarze do 1 eksabajta (tzn. 1 048 576 terabajtów) i pliki o rozmiarze do 16 terabajtów. Zwiększa limit ilości podkatalogów z 32 000 w ext3 do 64 000. Oferuje także możliwość defragmentacji online.
- ReiserFS (V3) Księgujący system plików zaprojektowany przez Hansa Reisera. Używa interesującej metody obsługi danych bazującej na niecodziennym algorytmie. ReiserFS jest uważany za bardzo szybki, szczególnie w przypadku obsługi wielu małych plików. ReiserFS jest szybki przy formatowaniu, jednak stosunkowo wolny przy montowaniu. Całkiem dojrzały i stabilny, jednak nie jest już aktywnie rozwijany. Uważany za dobry wybór dla partycji `/var`.
- JFS Journaled File System stworzony przez IBM był pierwszym systemem plików z księgowaniem. Przed przeniesieniem do GNU/Linux przez wiele lat był rozwijany dla systemu operacyjnego IBM AIX®. JFS używa najmniej zasobów procesora ze wszystkim systemów plików. Jest bardzo szybki przy formatowaniu, montowaniu i sprawdzaniu (przez fsck). JFS oferuje dobrą wydajność szczególnie przy użyciu planisty I/O deadline. Nie jest tak szeroko wspierany jak systemy ext czy ReiserFS, jest jednak bardzo dojrzały i stabilny.
  Note: System plików JFS nie może zostać zmniejszony przez narzędzia dyskowe takie jak gparted.
- XFS to kolejny system plików z księgowaniem. Został stworzony przez Silicon Graphics dla systemu operacyjnego IRIX i przeniesiony do GNU/Linux. Oferuje bardzo dobrą wydajność przy obsłudze dużych plików i partycji, jest bardzo szybki przy formatowaniu i montowaniu. Przy obsługiwaniu wielu małych plików posiada mniejszą wydajność niż inne systemy plików. XFS jest bardzo dojrzały i umożliwia defragmentację online.
  Note: System plików XFS nie może zostać zmniejszony przez narzędzia dyskowe takie jak gparted.
- vfat Virtual File Allocation Table to prosty system plików obsługiwany przez praktycznie wszystkie systemy operacyjne. Z tego powodu jest dobrym wyborem np. dla kart pamięci i do przenoszenia danych pomiędzy różnymi systemami. VFAT obsługuje długie nazwy plików.
- Btrfs znany także jako "Better FS" (Lepszy FS), Btrfs to nowy system plików posiadający cechy podobne do świetnego systemu plików ZFS Sun/Oracle'a. Obejmują one migawki, obsługa programowego RAID bez mdadm, sumy konrolne, kopie przyrostowe i kompresję w locie pozwalającą na zwiększenie wydajności i zaoszczędzenie miejsca. Btrfs jest uważany za niestabilny (stan na sierpień 2012), został jednak włączony do źródeł kernela jako eksperymentalny. Btrfs jest przyszłym głównym systemem plików GNU/Linuksa i jest oferowany jako opcja podczas instalacji większości dystrybucji.
- nilfs2 New Implementation of a Log-structured File System (Nowa implementacja systemu plików o strukturze logu) został stworzony przez NTT. Przechowuje wszystkie dane w formacie ciągłym (jak plik logu), gdzie dane są tylko dopisywane i nigdy nadpisywane. Został zaprojektowany aby zmniejszyć czas dostępu do danych i zminimalizować ryzyko utraty danych po błędzie systemu.
- Swap to system plików używany na partycjach wymiany.
- NTFS - System plików używany przez Windows. Można go zamontować używając NTFS-3G.

### Księgowanie

Wszystkie powyższe systemy z wyjątkiem ext2 używają [[Wikipedia:pl:Księgowanie_(informatyka)|księgowania]. Księgowanie zapewnia ochronę przed błędami za pomocą zmian do dziennika zanim zostaną wprowadzone do systemu plików. W przypadku błędu systemu lub zaniku zasilania, takie systemy są szybciej montowane i mniej podatne na uszkodzenia. Dziennik znajduje się w zarezerwowanej przestrzeni systemu plików.

Nie wszystkie metody księgowania są takie same. Tylko ext3 i ext4 oferują księgowanie danych (ang. data-mode journalling), które księguje zarówno dane, jak i metadane. Księgowanie danych powoduje zmniejszenie wydajności i nie jest włączone domyślnie. Inne systemy plików oferują tylko księgowanie metadanych (ang. ordered-mode journalling). Podczas gdy każde księgowanie przywróci system plików do poprawnego stanu po błędzie, księgowanie danych oferuje lepszą ochronę przed zepsuciem i utratą danych. Jest to kompromis dotyczący wydajności systemu, ponieważ księgowanie danych wymaga dwóch operacji: zapisu do dziennika i potem na dysk. Wydajność i bezpieczeństwo powinny być brane pod uwagę przy wyborze systemu plików.

## Formatowanie partycji

Warning: Formatowanie niszczy dane znajdujące się na urządzeniu, pamiętaj o sporządzeniu kopii ważnych danych.
Note: Autorzy tego artykułu nie odpowiadają za utratę danych, uszkodzenia sprzętu i inne problemy wynikłe ze stosowania się do tego artykułu.

### Przygotowanie

Zanim zaczniesz, musisz znać nazwę urządzenia nadaną przez system Linux. Dyski twarde i pendrive'y są nazywane `/dev/sdx`, gdzie "x" to mała litera, a partycje są nazywane `/dev/sdxY`, gdzie "Y" to numer.

Jeśli urządzenie, które chcesz sformatować jest zamontowane, pojawi się w kolumnie MOUNTPOINT po wydaniu polecenia:

    $ lsblk

Jeśli urządzenie nie jest zamontowane:

    # mount /dev/sdxY /jakis/katalog

Żeby je odmontować, możesz użyć umount na katalogu gdzie zamontowałeś(aś) urządzenie:

    # umount /jakis/katalog

Note: Twoje urządzenie musi być odmontowane aby je sformatować i utworzyć system plików.

### Krok 1: usunięcie starych partycji i stworzenie nowych

Do tego możesz użyć `fdisk` (dla MBR) lub `gdisk` (dla GPT):

    # fdisk /dev/<urzadzenie>

Note: Wpisz `m`, aby uzyskać listę dostępnych komend.

### Krok 2: utworzenie systemu plików

#### W konsoli

Aby stworzyć system plików, musisz użyć `mkfs`:

    # mkfs -t ext4 /dev/<partycja>

`mkfs` to nakładka na różne narzędzia `mkfs.typ`. Musisz zainstalować pakiety dostarczające narzędzia dla systemów plików, które chcesz użyć:

- btrfs-progs dostarcza `btrfs`
- e2fsprogs dostarcza `ext2`, `ext3` i `ext4`
- jfsutils dostarcza `jfs`
- ntfs-3g dostarcza `ntfs`
- reiserfsprogs dostarcza `reiserfs`
- dosfstools dostarcza `vfat` (znany także jako `msdos`)
- xfsprogs dostarcza `xfs`

### Narzędzia graficzne

Dostępnych jest kilka narzędzi graficznych do zarządzania partycjami:

- GParted (GTK) jest dostępny w [extra]
- gnome-disk-utility
- KDE Partition Manager (KDE/Qt) jest dostępny w AUR

Categories:

- File systems (Polski)
- Polski